Wednesday 5 Kartik, 2077 | October 20, 2020
Menu

नागरिक शनिबार

सेवाग्राहीलाई अल्झाउँछ थाना

(0 votes)
म्यानपावरले ठग्यो भन्दै सर्लाहीका यादव थरका एक युवकले मंसिर २५ गते महानगरीय प्रहरी वृत्त महाराजगन्जमा उजुरी दिए। उजुरी दर्ता भयो तर कागजपत्र नपुगेको भन्दै कारबाही अघि बढेन। उजुरीकर्तालाई आलटाले जवाफ दिइयो। ठगिएको ७५ हजार र पासपोर्ट म्यानपावरमै छाडेर यादव रित्तो हात सर्लाही फर्के।

सर्लाही पुगेका यादव गाउँको सातमध्ये दुई कट्ठा जमिन दुई लाखमा बेेचेर यसै साता काठमाडौं फर्किएका छन्। उनी पुनः महाराजगन्ज वृत्तमा पुगे– उजुरी दिन होइन, फिर्ता लिन। अहिले उनलाई प्रहरीभन्दा बढी भरोसा 'ठग्ने' को लागेको छ। उजुरी फिर्ता लिएबापत म्यानपावरले उनलाई कतार उडाउँदैछ। 
महाराजगन्ज वृत्तमा भेटिएका उनले उजुरी फिर्ता लिन पाएनन् किनकि उजुरी लिने प्रहरी सरुवा भइसकेका रहेछन्। कतार उड्ने योजनामा रहेका उनी झनै रनभुल्लमा परेका छन्।
'उजुरीमाथि कारबाही पनि भएन, फिर्ता पनि भएन,' निराश हुँदै उनले भने, 'यहाँ त यत्तिकै झुलाइँदो रहेछ।' उनले 'आमआदमी' का लागि प्रहरी सेवा भरपर्दो नरहेको गुनासो गरे। 'प्रहरीले त अल्झायो मात्र,' उनले भने, 'कामै गरेन।'
सर्लाहीका यी युवकले भोगेजस्तै प्रहरी सेवा आममानिसका लागि सहज बन्न सकेको छैन। आफ्ना समस्या प्रहरीलाई जानकारी गराउन खोज्ने सर्वसाधारण उल्टै थानाको 'उल्झन' मा पर्ने गरेका थुप्रै उदाहरण छन्।
चोरी, ठगी, लुटपाट, झै–झगडा, दुर्घटनालगायत अन्य विविध कारणले सर्वसाधरण थाना धाउँछन्। तर, त्यहाँ उनीहरुले सोचजस्तो व्यवहार पाउँदैनन्। 'मानिसको हैसियतअनुसार व्यवहार हुन्छ,' सातदोबाटोेस्थित महानगरीय प्रहरी प्रभागमा भेटिएका अनिल श्रेष्ठले भने, 'सकभर समस्या नै सुन्दैनन्, सुने पनि वास्ता गर्दैनन्।' ठूलाबडाको घरमै पुगेर सेवा दिने प्रहरी सर्वसाधारणसँग भने रुखो व्यवहार गर्छन्। पक्राउ परेका आफन्तलाई भेट्न आएका उनले आफूलाई पनि अपराधी जस्तै व्यवहार गरिएको सुनाए, 'उनीहरुको बोल्ने शैली पनि सेवाग्राहीको हैसियतअनुसार फरक–फरक हुन्छ,' उनी भन्छन्, 'कसैसँग कड्कन्छन्, कसैसँग नम्र बोल्छन्।' 
प्रहरीहरू सर्वसाधारणभन्दा शासकवर्गप्रति जवाफदेही भएकाले उनीहरुको व्यवहार यस्तो भएको कतिपयको भनाइ छ। सरुवा–बढुवादेखि अन्य सेवा–सुविधामा शासकवर्गको प्रभाव बढी पर्ने भएकाले सर्वसाधरणसँग कठोर हुने प्रहरी सत्तासँग भने 'नतमस्तक' बन्ने गर्छ।
भारतीय प्रहरी सेवाका अवकासप्राप्त वरिष्ठ प्रहरी अधिकारी प्रकाश सिंह प्रहरी शासकवर्गप्रति नभई जनताप्रति उत्तरदायी हुनुपर्ने बताउँछन्। भारतीय टेलिभिजन च्यानलबाट प्रसारित 'सत्यमेव जयते–२' मा बोल्दै सिंहले प्रहरी जनताप्रति भन्दा शासकप्रति बढी जवाफदेही हुने गरेकाले अहिलेको समस्या आएको सुनाए। उनले अहिलेको पुलिसलाई 'रुलर्स' पुलिसको संज्ञा दिदै 'पिपुल' पुलिस जरुरी भएको सुनाए।
भारतीय प्रहरीको सन्दर्भमा उनले भनेका कुरा नेपाल प्रहरीको अवस्थासँग ठ्याक्कै मेल खान्छ। कपन सरस्वतीनगरबाट महानगरीय वृत्त बौद्ध आएकी कमला थापा मगरले पनि प्रहरीबाट न्याय होइन झन्झट पाएको सुनाइन्। ‘न्याय खोज्दै थाना आएँ तर सधैं यहीं धाउनु परिरहेको छ,' उनले भनिन्।
फागुन १ गते उनका छोरामाथि खुकुरी प्रहार भएको थियो। 'उजुरीपछि प्रहरीले पीडकलाई पक्राउ गर्योह तर अहिले मिलापत्र गर भन्यो,' उनले सुनाइन्, 'म मिल्न त तयार भएँ तर छोरामाथि आक्रमण होला भन्ने डर हटेन।' छोराको टाउकोको टाँका नकाटिँदै मिल्नुपर्ने बाध्यता आएको उनले सुनाइन्। 
नागरिकको सहयोग र सुरक्षाका लागि रहेका प्रहरी चौकी तथा थाना अझै पनि कमाइखाने अखडाको रूपमा चिनिने गरेको पीडितको गुनासो छ। 'कार्यालयवरपर रहेका लेखापढी व्यवसायी र प्रहरीको मिलेमतोमा पैसा कमाउने थलो बन्ने गरेको छ,' प्रहरी प्रभाग नजिकैका एक अधिवक्ता भन्छन्, 'उनीहरू पीडक र पीडित दुवैतर्फ मिलेर पैसा असुल्छन्।' सामान्य प्रहरी बिट तथा प्रभागको कार्यक्षेत्रमा नपर्ने उजुरी लिँदै पीडक र पीडित दुवैतर्फबाट फाइदा लिने चलन कायमै रहेको उनले बताए। 'माथिल्लो निकायलाई पत्तो नहुने गरी अझै पनि पैसा चल्छ,' उनले सुनाए।
...
'सर खल्तीको मोबाइल चोरियो,' आयुक्त कार्यालयको सोधपुछ शाखामा तिलकबहादुर विष्टले मौखिक उजुरी गरे,' रत्नपार्कमा खेल हेर्दै थिएँ, 'एकैछिनमा खल्तीबाटै झिकेर भीडमा कता पस्यो कता।'
सोधपुछ शाखाका कर्मचारीले उनको नम्बरमा फोन घुमाउँदै जवाफ फर्काए, 'रिपोर्ट गर्न त आउनुभयो तर मोबाइल हराएको पत्ता लगाउन मुस्किल छ।'
विष्ट अँध्यारो अनुहार लगाउँदै फर्के। 'मोबाइल नभेट्टाए पनि चटकको बहानामा पाकेटमारलाई सजिलो बनाउनेलाई त हटाउन सकिन्थ्यो होला नि!' उनले भने, 'तर प्रहरीले रेस्पोन्स नै गरेन।' केही हुन्छ भन्ने आशा लिएर गएको तर निराश भएर फर्कनुपरेको उनले बताए।
एक महिनाअघि रानीपोखरीस्थित महानगरीय प्रहरी आयुक्त कार्यालयको सोधपुछ शाखामा देखिएको यो दृश्यले सर्वसाधारणप्रति प्रहरीको हेराइलाई दर्शाउँछ। प्रहरीले ठूलाबडाको गुनासा सुन्ने तर सर्वसाधारणको पीरमर्कालाई बेवास्ता गर्ने गरेको यो एउटा उदाहरण हो। 
चुस्त खबर संकलन, नागरिकसँग सुमधुर सम्बन्ध, निष्पक्षता, व्यावसायिकता र बफादारिताका मन्त्र प्रहरी कार्यालयमा टाँसिए पनि त्यसको पालना भने हुन सकेको छैन। 'नागरिकको हैसियतअनुसार प्रहरीले सेवा दिन्छ,' मध्यपुर नगरपालिका ठिमीका एक पीडितले भने, 'उजुरी गर्न आउने सर्वसाधारणप्रति कसैले चासो देखाउँदैनन्।' पैसाका कारण प्रहरीले पीडितभन्दा बढी पीडकसँग बफादारिता देखाउने गरेको उनले बताए। 
'पहुँचवाला सिधै कार्यालय प्रमुखलाई भेटेर काम गराउँछन्,' उनले भने, 'सर्वसाधारणका लागि राखिएको नागरिक सहायता कोष पनि त्यति प्रभावकारी छैन।' 
नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता एसएसपी गणेश केसी भने सेवामा प्रभावकारिता ल्याउन नसक्नेलाई कारबाही गरिने रणनीतिका साथ अअघि बढेको बताउँछन्। 'विनाझन्झट छिटोछरितो रूपमा प्रभावकारी सेवा उपलव्ध गराउन देशभरका प्रहरी कार्यालयलाई निर्देशन दिएका छौं,' उनले भने, 'यस निर्देशनमा खरो उत्रन नसक्ने कमान्डर र मातहतका प्रहरी कारबाहीको भागिदार हुन्छन्।'
संगीत शताब्दी

संगीत शताब्दी

जुद्धशमशेर राणाको पालासम्म नेपाली गीतको खासै लहर थिएन। दरबारका ठूलाबडाकहाँ जम्ने सांगीतिक 'मेहफिल'मा उर्दु र हिन्दी गीत नै धेरै बज्थे। त्यस्तै एक मेहफिलमा बालकृष्ण समको नाटक 'प्रह्लाद' देखाउँदा नेपाली गीत...

मिनेटमा कर्म नाप्दै

कलाकार गेहेन्द्रमान अमात्य ७७ वर्ष पुगे। तर उनको जोस, जाँगरले शरीरमा बुढ्यौली छिर्न दिएको छैन। उनी प्रायः खैरो रङको दौरा–सुरुवाल, कोट, ढाका टोपी, गलबन्दीमै भेटिन्छन्। काठमाडौं कालधारास्थित उनको घर पुग्दा...

घाटका डाक्टर

घाटका डाक्टर

पशुपति आर्यघाटको छेवैमा छ– पशुपतिनाथ आर्यघाट सेवा केन्द्र। आर्यघाटमा ल्याइएको भौतिक शरीर जब खरानीमा परिणत हुँदै कालो धुवाँ बनेर उड्न थाल्छ, केन्द्र त्यहीँ धुवाँको भुमरीमा छोपिएझैं लाग्छ। हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको पवित्र...

यसरी लेखियो 'झोला'

२०३४ सालमा शनिश्चरे मावि झापाको मुखपत्र 'उषा' पत्रिकामा मेरो पहिलो कथा छापिएको थियो कृष्णप्रसाद भट्टराईको नामबाट। शीर्षक थियो 'गुनासो'। त्यस अघि नै अप्रकाशित कथाहरुको संख्या निकै नै थियो तर २०३३...

अन्नपूर्णाको भोज

अन्नपूर्णाको भोज

दुई किलो माछा लिएर ऊ आइपुग्यो। घर आइपुग्दासम्म ऊ दगुरेझैं भएको थियो। सधैं कति खसीको निहुँले राँगो खानु? अनि शुभदिनमा माछा साइत हुन्छ भनेर उसले ६० रुपैयाँ किलोका दरले माछै...

सम्पादकको अवशान

सम्पादकको अवशान

केही समययता सञ्चार माध्यमको स्वामित्व संरचनामा परिवर्तन आउन थालेको छ। यो परिवर्तनको गति अत्यन्तै दु्रत छ। अखबार, पत्रिका र टेलिभिजनहरू कुनै एउटा परिवारको स्वामित्वप्राप्त कम्पनीबाट सञ्चालन हुँदै आएका छन्। त्यसमध्ये...

काइँलादाइको पथमा

काइँलादाइको पथमा

महिला आन्दोलनमा शशी श्रेष्ठ पनि चर्चित नाम हो। चौथो महाधिवेशन, एकता केन्द्र हुँदै अहिले एकीकृत नेकपा माओवादी केन्द्रीय सदस्य रहेकी श्रेष्ठ आफ्ना काइँला दाजु तथा वाम बुद्धिजीवी श्याम श्रेष्ठको प्रेरणाले...

चुनाव २०७० (कथा)

'चुनाव ता फेरि पनि आइयो नि रामकली बहिनी!''अँ क्या दिदी! पाँच वर्ष गइसकेछन् नि भोट हालेको पनि!' 'गए त बहिनी। जान त गए। तर कति धौ–धौसित गए भने त यै...