Friday 16 Jestha, 2077 | May 29, 2020
Menu

नागरिक शनिबार

'लेख्दालेख्दै मर्न पाऊँ'

  • २९ चैत्र, २०७०
  • उपेन्द्र लामिछाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
'लेख्दालेख्दै मर्न पाऊँ'
वरिपरि किताबका चाङ। बीचमा ९२ वर्षे वृद्ध काया। आँखा धमिलो भएका छन्, तर पढाइ रोकिएको छैन। हात काँप्छन्, तर केही न केही केर्न छाडेका छैनन्। लेखनीले सात दशक पार गरिसक्यो, तर अझै लेख्ने लत गएको छैन। पठनको धीत मरेको छैन। १९९७ सालबाट लेख्न थालेका मदनमणि दीक्षित भन्छन्, 'लेख्दालेख्दै मर्न पाऊँ।'

वनारसमा रहँदा पहिलो पटक विस १९९७ मा भागवत गिताको पहिलो अध्याय हिन्दी, नेपाली, बंगली लगायतका भाषामा उल्था गरेर लेखनी थालेका दिक्षितले एक महिना अघि 'सामवेद पर्यावरण' नामक पुस्तक प्रकाशित गरेका छन्। 'जीवन दर्शन' नामक अकर्ोे कितावको पनि पाण्डुलिपि तयार पारिसकेका छन्। 
बृद्ध उमेरमा पनि उनको दैनिकी बदलिएको छैन। सधैजसो उनी विहान ४ः३० बजे उठ्छन्। नित्यकर्म र शारिरिक व्यायाम र ध्यानमा समय दिन्छन्। त्यसपछि उनी कोठमा बस्छन् । पत्रिका नियाल्छन्। पुस्तक पढ्छन् । अनि सहयोगी मार्फत केही न केही लेख्न थाल्छन्। 'पढ्यो, सोच्यो, अनि लेख्यो,' उनले भने, 'यहि तिन चिजले जिवनमा प्राथमिकता पाएका छन्।' 
दीक्षितले उतिबेलाको लेखन र अहिलेको लेखनमा आकाश जमिनको फरक रहेको बताए। 'उति बेलाका लेखक आफ्नो रुची लेख्थे। अहिले पाठकको रुचि लेखिन थालेको छ,' उनी भन्छन्। 
माधवी, मेरी निलिमा, त्रिदेवी, जेन्डो, जस्ता कृतिका यी सर्जकलाई पुस्तक सन्तानजस्तै प्यारो लाग्छ। 
भागवतको पहिलो अध्यायमा प्रेमपत्र 
वि.सं. २००० तिर वनारसमा बस्दा अज्ञात केटीको नाममा तीन साता लगाएर उनले सात वटा प्रेमपत्र लेखे। नेपालबाट आफन्तहरु आउने थाहापाएपछि विवाहित दीक्षितले ति सवै प्रेमपत्र च्यातेर फैकेछन्। तर एउटा चाहि भागवतको पहिलो अध्यायामा छुटेछ। 
'त्यहि प्रेमपत्र घरमा दिदिले फेला पारेपछि आपत भयो,' उनले विगत सम्भि्कए,'प्रेमपत्र पढेपछि श्रीमतीलाई मनाउन निक्कै मुश्किल पर्योघ। सवैले अर्कै केटीसंग पल्केछ भन्न थाले।' 
त्यो प्रेमपत्रको प्रसंग सुनाउँदा दीक्षित नजिकै रहेकी ८७ वर्षिया पत्नी रिता मुुस्कुराउदै थिइन्। 'त्यो प्रेमपत्र जति राम्रो थियो त्यति नै मलाई पीडा दियो,' उनले हाँस्दै भनिन्, 'अनजान म त्यति बेला निक्कै रोएको थिए।' आफ्ना पतिले अर्कोलाई लेखेकेा प्रेमपत्र जतिनै राम्रो भएपनि त्यसले पीडा दिने उनले सुनाइन्। 'कल्पनाको मात्र प्रेमपत्र रहेछ भन्ने बुझेपछि मात्र चुप लागे,' उनले भनिन्, 'नत्र मलाई त्यहि प्रेमपत्रले सधै पोल्नेथियो।' 
स्वतन्त्रताको अभिव्यक्ति 'माधवी'
२०३२ सालमा समीक्षा प्रकाशनमा प्रशासनले बन्देज लगाएपछि दीक्षित निराश भए। विभिन्न वाहनामा पटक पटक उनको पत्रिकामा माथि सेन्सरसिप लाग्न थाल्यो। जीवनको सवै कमाइ लगाएको संस्था प्रतिवन्धको मारमा परेपछि उनी निराश भए। 
निराशा यति चरममा थियो उनले २०३४ सालतिर आत्मदाहको बाटो समेत उनको दिमागमा आउन थाल्यो। दरबार अगाडी आत्मदाह गर्ने अठोत पनि गरेको थिए,' उनले भने,'अचानक आत्मदाहको सोच बदले र संघर्षको बाटो रोजे।' 
प्रशासनले पत्रिका बन्द गराएपनि विचार खोस्न नसक्ने भन्दै अर्को बाटो अपनाउन पुगे। मनमा गुम्सिएका आक्रोसलाई उनले कलम मार्फत निकाश दिने विचार गरे। 'त्यहि सालदेखि माधवी लेख्न थाले,' उनले भने, 'त्यतिबेलाको त्यो विचार ५ बर्षपछि २०३९ सालमा माधवी बनेर जन्मियो।' 
अहिलेसम्म कति लेखियो त? 
७३ बर्ष लामो लेखनयात्रामा उनले ३३ वटा कृति प्रकाशित भइसकेको छ। ३४ औ कृति प्रकाशनको तयारी छ। २०६७ सालतिर उनले निकालेको हिसावअनुसार २ करोड ४० लाख शब्द लेखिसकेका छन् रे। त्यसपछि पनि ५ वटा पुस्तक र थुप्रै लेखरचना छापिसकेको उनले बताए। 
दिक्षितले २०२२ सालदेखि सहयोगी मार्फत लेख्न थालेको सुनाए।'मेरा कुरा सहयोगीले टिपेर लेख्छन्,'उनले भने, 'कुनै समयमा सजिलोको लागि रोजेको कुरा अहिले मेरो आदत बन्यो।'

पूजा गर्न मात्र होइनन् नयराजका कृति

पण्डित नयराज पन्तको १०१ औं जन्म जयन्तीको स्मृतिसभा गत शनिबार नक्सालको 'क्राउन प्लाजा' भन्ने होटलको सभाकक्षामा सम्पन्न भयो। त्यस समारोहको सभापतित्व गर्न न्यायाधीश शेषराज सिवाकोटीले मलाई आग्रह गर्नुभएको थियो।

पहिले खोजीखोजी अहिले रोजीरोजी

पहिले खोजीखोजी अहिले रोजीरोजी

‘ओई मनसरा, पल्लाघरे लाहुरे आउँदैछन् रे यसपालि!'‘आई हो र? कहिले?'‘दसैंमा। घरजम गरेर मात्र फर्कने रे!'‘अनि पारिगाउँले लाहुरे पनि आऊला नि त? तँलाई मागेको छ रे होइन?'‘बढी बोल्छेस्? अहिले फेरि ...!'

म अम्मली

दोस्रो जनआन्दोलनमा, सशस्त्र प्रहरीको दुवाकोट क्याम्पमा थुनिएका बेला नेपाली कवि र कविताको कुरा हुँदै गर्दा एकजना प्रगतिवादी साहित्य समीक्षकसित म अलि चर्कै स्वरमा बोलें। बाझैं नै भने पनि हुन्छ। राष्ट्रकवि...

अन्तर्वार्ताले झन्डै जागिर खुस्केको

अन्तर्वार्ताले झन्डै जागिर खुस्केको

म त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा अंग्रेजी पढ्दाताका रेडियो नेपालमा ‘पार्टटाइम' काम गर्थें। दिउँसो त्रिविमा पढ्न धाउँथें भने प्रायशः चारबजेपछि रेडियो नेपालमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने समेत काम गर्थें। यो २०२८/२९ सालतिरको कुरा हो।

साहित्यको उन्नयन कि व्यापारीकरण

साहित्यको उन्नयन कि व्यापारीकरण

'एनसेल नेपाल लिटरेचर फेस्टिभल– २०१३' सुरु भएको छ। सन् २०११ देखि यो कार्यक्रम आयोजना गर्न थालिएको हो। बहुराष्ट्रिय कम्पनी एनसेलको आर्थिक लगानी र सहयोगमा गर्दै आइएको यस कार्यक्रममा एनसेल, यसको...

सास्ती र सुस्तीको घर

काठमाडौं– बिरामी लिएर अस्पताल पुग्ने आफैं बिरामी भएर फर्कन्छन्, उपचारको पालो कुर्दाकुर्दै कति बिरामीको मृत्यु हुन्छ। भनसुन गराउन सके शऒ्ढया पाइन्छ, नसके निजी अस्पतालको रेफर लिएर फर्कनुपर्छ।

लाहुरे सहरको गैरलाहुरे

लाहुरे सहरको गैरलाहुरे

म नेपालको यस्तो समुदायको सदस्य हुँ, जसलाई पहिले मतुवाली भनेर चिनिन्थ्यो, अहिले जनजाति भनिन्छ। त्यस समुदायलाई अंग्रेजहरूले ‘मार्सल रेस' वा ‘लडाकु जाति' भनेर खुट्याएका थिए र आफ्नो फौजमा भर्ती लिने...

क्यान्सरझैं फैलँदैछ चुरेदोहन

क्यान्सरझैं फैलँदैछ चुरेदोहन

सुन्दरपुर (उद्यपुर)– 'पहिले फुसको छाप्रो बनाएर केही समय त्यसै छाड्छन्। अनि चुरेवनकै रुख काटेर सखुवाको खम्बा गाड्छन् र एक–दुई कोठा बनाउँछन्। यति गर्दा पनि कसैले औंला नउठाए क्रंक्रिटकै घर बनाउँछन्,'...