Tuesday 10 Shrawn, 2074 |
Menu

शुक्रबार

istl

आत्मसमर्पणवादी 'कलिउड'

(0 votes)
आत्मसमर्पणवादी 'कलिउड'
कुनै मान्छे, ठाउँ वा चिजको नाम जुराउन 'कुण्डली' केलाइन्छ। मौलिक पहिचान उजागर गर्ने र तर्कसंगत लाग्ने नाम नै रोजिन्छ। तर, नेपाली फिल्मलाई चिनाउन अनौपचारिक रूपमा प्रयोग गरिने शब्द 'कलिउड'ले न मौलिक पहिचान नै बोक्छ, न यो तर्कसंगत नै छ।
nepali-patro-june

फिल्म क्षेत्रका धेरैजसो हर्ताकर्ता र फिल्म पत्रकारले यो शब्द हुर्काइरहेका छन्। यही शब्दमा एउटा नेपाली फिल्म पनि बनिसकेको छ। पत्रिका, अवार्ड र कार्यक्रमको नामाकरण नै यस शब्दबाट भइसकेको छ। 'कलिउड' शब्दले के बुझाउँछ त? एकचोटि गुगलमा सर्च गरौँ। कलिउड टाइप गर्‍यौँ भने सबैभन्दा माथि देखिन्छ, तामिल सिनेमा। सर्च रिजल्टमा कलिउड शब्दसँग जोडिएका लिंक एक करोड ६८ लाख वटा रहेको जानकारी आउँछ। अब गुगल इमेजमा कलिउड टाइप गरेर खोजौँ। ठूलठूला वक्षस्थल र ढाड भएका अभिनेत्री तथा जुँगेवाल मोटाघाटा अभिनेताहरूको फोटो बुरुरु प्रकट हुन्छन्। नेपालका राजेश हमाल र रेखा थापाहरूको अत्तोपत्तो छैन त्यहाँ।

विकिपेडियाले कलिउडको परिभाषा दिँदै भन्छ, 'हलिउड र कोदाम्बकमको ठिमाहा शब्द।' अर्थात्, तामिल फिल्म निर्माण गर्ने धेरैजसो कम्पनी कोदाम्बकम क्षेत्रमा भएकोले कलिउड शब्दको सिर्जना भएको रहेछ। तर, कलिउड पनि तामिल फिल्म उद्योगका संघसंगठनले मानेको औपचारिक शब्द भने होइन। बरु बलिउड शब्दलाई अक्सफोर्ड डिक्सनरीले मान्यता दिइसकेको छ। बम्बई र हलिउडको मिश्रणबाट बनाइएको बलिउड शब्द पनि अमिताभ बच्चन, आमिर खान, नसिरुद्दिन शाहजस्ता फिल्मकर्मीहरूले बहिष्कार गर्दै आएका छन्। यो शब्दले हिन्दी फिल्मलाई हलिउडकै नक्कलको रुपमा प्रस्तुत गर्ने धेरैको ठहर छ। हुन पनि कलिउड, बलिउड जस्ता शब्द हलिउडकै छाया हुन्।

स्तवमा अमेरिकी फिल्मलाई बुझाउन प्रयोग गरिने हलिउड के हो त? गुगलमा खोज्यौँ भने पाइन्छ, हलिउड अमेरिकी राज्य क्यालिफोर्नियाको लस एन्जल्स शहरको एउटा जिल्ला हो। हलिउड एउटा ठाउँको नाम हो, जो अहिले पनि अस्तित्वमा छ। सन् १८७० सम्म हलिउड एउटा सानो बस्ती थियो, जतिखेर संसारमा फिल्मको आविष्कार नै भइसकेको थिएन। यसलाई सन् १९०३ मा नगरपालिका बनाई १९१० मा लस एन्जल्स शहरमा गाभिएको रहेछ। हावापानी राम्रो भएकाले सन् १९१२ देखि यस क्षेत्रमा फिल्म बन्न र स्टुडियोहरू खुल्न थालेका रहेछन्। हलिउड क्षेत्रका स्टुडियोहरूले बनाउने भएकाले अमेरिकी फिल्मलाई हलिउड शब्दबाटै चिनाइयो, जसमा बलियो तर्क भेटिन्छ।

जुन फिल्म उद्योगमा सिर्जनात्मकताको अभाव छ, जहाँ 'क्वालिटी'भन्दा 'क्वान्टिटी'लाई प्राथमिकता दिइन्छ, त्यहीँ बलिउड, कलिउड वा नलिउड (नाइजेरिया) शब्द हाबी भएको पाइन्छ। कलात्मक रूपमा उदाहरणीय फिल्म बनाउने फ्रान्स, चीन, इरान, इटाली जस्ता मुलुकमा यस्तो 'उड' जोडिएको शब्द प्रचलनमा छैन। अमेरिकामा पनि हलिउडको सञ्जालभन्दा बाहिर काम गर्ने फिल्मकर्मी छन्। उनीहरूले आफूलाई हलिउडको नामबाट चिनाउन चाहँदैनन्। दर्शकलाई मनोरञ्जन र शिक्षा प्रदान गर्ने प्रभावशाली माध्यम फिल्म एउटा कला हो। मौलिक, सिर्जनशील र अभिव्यक्तिप्रधान हुनैपर्छ फिल्म। आफूमात्र होइन दर्शकलाई पनि सिर्जनशील बन्न प्रेरित गर्नु फिल्मकर्मीको धर्म हो। र, यो 'धर्म'ले नेपाली फिल्मलाई चिनाउन 'कलिउड' शब्द प्रयोग गर्ने अनुमति कदापि दिँदैन।

नेपाली फिल्मकर्मीले त झन् हलिउड र बलिउडले बिस्तार गरिरहेको सांस्कृतिक साम्राज्यवादसँग जुध्नुपर्छ। यसका लागि फिल्मकर्मीले सुरुमा 'कलिउड' शब्द अपनाउन छाड्नुपर्छ किनभने 'उड' जोडिएको कुनै पनि शब्द स्विकार्नु भनेको आत्मसमर्पणवादी बन्नु हो। हलिउड र बलिउडसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने हो भने उनीहरूको नक्कल फिटिक्कै गर्नु भएन। नक्कल गर्नु अझ पराजित हुनु हो। आफ्नो समाजको कथा, भाषा, शैली र संस्कृति नै नेपाली फिल्मकर्मीका सशक्त हतियार हुन्। हलिउड, बलिउड वा संसारका अरू कुनै पनि फिल्ममा हेर्न नपाइने कथा, भाषा र शैली चित्रण गरियो भने मात्र नेपाली फिल्मको पहिचान बन्छ।

पहिचानकै लागि संघर्ष गरिरहेको नेपाली फिल्मले 'कलिउड' शब्द अँगाल्नु सोझै आत्महत्या हो। यो शब्दको विरोध गर्ने फिल्मकर्मीहरू नेपालमा नभएका होइनन्। तर, उनीहरूमध्ये धेरैजसो 'कुनै नाम त चाहियो नि' भन्दै दिमाग खियाइरहेका छन्। कसैले उडमान्डु त कसैले सिनेमान्डु राख्नुपर्‍यो भन्दै सुझाव दिइरहेका छन्। कसैले चाहिँ नेलिउड पनि सुझाएका छन्। के फिल्म उद्योगलाई नाम अपरिहार्य छ त? वास्तवमा छैन। नेपालका डिभिडी पार्लरहरूमा हङकङ, कोरिया, थाइल्यान्डका फिल्म छ्यापछ्याप्ती पाइन्छ। खोइ त? ती फिल्म उद्योगको त कुनै नाम छैन। नेपाली फिल्म उद्योगलाई चिनाउने हो भने कलात्मक रूपमा उपलब्धिमूलक फिल्म बनाउनुपर्‍यो। उद्योगलाई प्रतिष्ठित बनाउने र पहिचान दिलाउने नामले होइन, फिल्मले हो।

Leave a comment

सम्झना : आलोकसँग एक मध्याह्न

सम्झना : आलोकसँग एक मध्याह्न

'ओहो, तपाईं पो हो फोन गर्ने ?' आफ्नो घरको गेटअगाडि मलाई देखेपछि उनी हाँस्दै बाहिर निस्के। गेट खोले। र, मलाई भित्र निम्त्याए। 'फोनमा त चिनिनँ मैले। सरी है। तपाईंले यतै बस्छु भन्नुभा'थ्यो।...

कुरूप बनाउला क्रिमले!

कुरूप बनाउला क्रिमले!

खानै नपाए पनि सुन्दर देखिने भोक सबैमा हुन्छ। यो भोकले महिला/पुरुष छुट्याउ“दैन। स्वभावैले महिलामा अझै यो भोक चर्को हुन्छ। सौन्दर्य हेर्नका लागि मात्रै पनि होइन। यो अब करिअर र स्ट्याटससँग...

फर्किइन् शशि

फर्किइन् शशि

एक वर्षदेखि अभिनयकर्मबाट टाढिएकी अभिनेत्री शशि खड्का फर्किएकी छिन्। उनी मुख्य भूमिकामा रहेको फिल्म 'किन किन'को व्यावसायिक असफलतासँगै फिल्म क्षेत्र छाडेर उनी व्यवसायमा सक्रिय भएकी थिइन्। 

एड्भान्स्ड सेक्सबजार

एड्भान्स्ड सेक्सबजार

अचेल होटल, लज, क्याबिन रेस्टुरेन्ट, मसाज सेन्टरमा यौनकर्मी र ग्राहक 'रंगेहात पक्राउ' परेका समाचार त्यति आउँदैनन्। भ्रम नपरोस्, राजधानीको यौनबजार सुकेको छैन। यो झन् 'एड्भान्स्ड' भएको छ। घर या फ्ल्याट...

गुन्डालाई अढैया दशा

गुन्डालाई अढैया दशा

वर्ष २०७१ संगठित आपराधिक गतिविधिमा सक्रियहरूका लागि अफापसिद्ध भयो। रकम असुली, अपहरण र हत्याजस्ता आपराधिक गतिविधिमा संलग्न गुन्डा नाइकेहरू कोही मारिए, कोही जेल पुगे भने कोही नेपालमा टिक्न नसकेर विदेशिए।...

श्रीमतीको भाइलाई पनि 'साला' भनेको मन पर्दैन !

शब्द आफैँ लाज लाग्ने र लाज नलाग्ने हुँदैन। प्रयोग गर्ने वक्ताको आशयबाट मात्र लाज लाग्ने र लाज नलाग्ने शब्द छुट्टिन्छन्। वक्ताले त्यस शब्दलाई कुन अर्थमा प्रयोग गर्‍यो भन्ने कुरा बुझ्नु...

जनतालाई बुझाउन नसकिएको संघीयता

प्रदेश सीमांकनविरुद्ध केही जिल्ला तथा क्षेत्रमा भइरहेको विरोधले देशलाई संघीय ईकाइमा बदल्ने काम नेताहरूले सोचेजस्तो सजिलो छैन भन्ने देखाएको छ। प्रमुख चार राजनीतिक दलका शीर्ष नेताले सीमांकन र नामांकन पछि...

दोहोरी र दाम्पत्यः  दुइटै शानदार

दोहोरी र दाम्पत्यः दुइटै शानदार

देवी घर्ती र राजु ढकालको जोडी २०६३ सालतिरै हिट थियो। ठूलो भनिएको 'टुबोर्ग दोहोरी' प्रतियोगिता यो जोडीले नेतृत्व गरेको समूहले जितेको थियो। गायन जोडीका रूपमा स्टेजमा जमेका उनीहरू केही वर्षपछि...