Monday 7 Magh, 2075 |
Menu

शुक्रबार

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

भारतको अशोभनीय रवैया

  • शुक्रबार ८ असोज, २०७२
  • शुक्रवार सम्पादकीय
  • Be the first to comment!
(16 votes)
संसारकै ठूलो लोकतन्त्रका रूपमा चिनिने निकट छिमेकी भारतले नेपालको संविधान निर्माणका क्रममा अपनाइएको लोकतान्त्रिक विधिमाथि औँला उठाएको छ। नेपालको हरेक राजनीतिक परिवर्तनमा आफ्नो हिस्सेदारी सुरक्षित गर्दै आएको भारतले संविधान निर्माणका क्रममा आफ्ना 'इन्ट्रेस्ट'हरूलाई सुरक्षित गर्न चाहेको छर्लंग भइसकेको छ।
nepali-patro-june
नेपाली जनताले चुनेर पठाएका प्रतिनिधिले सार्वभौमसत्तासम्पन्न निकाय संविधानसभामार्फत निर्माण गरेको संविधानलाई विश्वका धेरै लोकतान्त्रिक देशले स्वागत गरेका छन्। तर, भारतले संविधान निर्माणका क्रममा अन्तिम चरणमा पुगेर बाहिरिएका मधेशकेन्द्रित दलहरूले तराईका केही जिल्लामा जारी राखेको आन्दोलनलाई देखाउँदै तीव्र असन्तुष्टि देखायो। २४ घण्टाको बीचमा दुईवटा विज्ञप्ति निकाल्यो। संविधान निर्माण प्रक्रियामा जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता भएकाले भारतको यो हस्तक्षेपलाई नेपाली जनताले आफूहरूको अपमानका रूपमा लिएका छन्। जनताबाट चुनिएका ९२ प्रतिशत प्रतिनिधिले अनुमोदन गरेको संविधानलाई मान्यता नदिने भारतीय रवैयाप्रति नेपाली जनता रुष्ट देखिएका छन्।

भारतले यसपटक सामान्य कुटनीतिक मर्यादाको पालनासमेत गरेको छैन। संविधान जारी गर्न केही घण्टा बाँकी रहँदा आफ्नो विशेष दूत पठाएर संविधान जारी गर्न रोक्ने प्रयास भारतले गर्योा। नेपाली नेताहरूले यसपटक जनमतको ताकत प्रयोग गर्ने साहस देखाए, जुन जनताको नजरमा प्रशंसित भएको छ। तर, भारतले यही घटनालाई आफ्नो अवमूल्यन गरेको अर्थमा बुझेको छ। १० वर्षे माओवादी सशस्त्र विद्रोहको अन्त्यका लागि आधारभूमि तयार गर्ने १२ बुँदे दिल्ली सम्झौता आफ्नो पहल र रोहबरमा गराएको भारतले त्यसपछिका सम्पूर्ण राजनीतिक विकासक्रममा आफूलाई उपल्लो दर्जामा राखेर टिट्र' होस् भन्ने चाहेको तथ्य कसैबाट छिपेको छैन। शान्तिप्रक्रियाका लागि नेपालमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसन आउँदा होस् या त्यसको छिटो बिदाइका लागि भारतले देखाएको चासो, यसमा भारतले आफ्नो अलग्गै 'पोजिसन' खोज्दै र लिँदै आएको भुल्न सकिँदैन।

भारतले नेपालमा जारी भएको संविधानप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै जारी गरेका विज्ञप्तिका भाषा धम्कीपूर्ण लाग्छन्। संविधान निर्माणका क्रममा देखिएका 'विवादित विषयहरू हिंसारहित सर्वस्वीकार्य स्वामित्वमा संस्थागत हुनुपर्ने र यसले मात्र नेपालको एकता, समृद्धि र विकास सुनिश्चित हुने' भन्दै भारतले लोकतान्त्रिक अभ्यासमा सर्वस्वीकार्य वा शतप्रतिशत सहमति हुन सक्दैन भन्ने विषयलाई पूर्ण बेवास्ता गरेको छ। भारतमा पनि संविधानसभाबाट संविधान जारी गर्दा ६१ प्रतिशतको मात्रै सहमति थियो भन्ने सत्य संसारलाई थाहा छ। संविधान गतिशील दस्तावेज भएकाले यो निरन्तर संशोधन हुन सक्ने र कार्यान्वयनमा आएपछि यसभित्रका त्रुटिहरू सच्याउँदै जान सकिने संवैधानिक अभ्यासलाई पनि भारतले हेक्का गर्नु जरुरी छ। भारतमा संविधान जारी भएको ६५ वर्षमा एकसय पटकभन्दा बढी संशोधन भइसकेको छ। संविधानसभाबाट बाहिर गएका मधेशकेन्द्रित दलका माग सम्बोधन गर्न नेपाली नेताहरूले प्रयास सुरु गरिसकेको अवस्थामा 'मैले भनेजसरी नै हुनुपर्छ अन्यथा जे पनि हुनसक्छ' भन्ने शैलीको विज्ञप्ति जारी गर्ने र 'संविधानमा यी–यी बुँदा समेट्नुपर्छ' भन्ने प्रस्ताव भारतका तर्फबाट आउनु दुःखद हो। आफूले भनेको नमानेमा नाकाबन्दी गर्न सकिने आशयको विज्ञप्ति जारी गरेर भारतले दुई देशको बीचमा रहेको कुटनीतिक सम्बन्धको पनि अवमूल्यन गरेको छ।

नयाँ संविधानमा तराई–मधेशमा उठ्दै आएका अधिकांश माग समेटिएका तर सीमांकनका विषयमा रहेको असन्तुष्टि समाधान गर्न मुख्य तीन दल तथा सरकार तयार रहेको अवस्थामा आन्दोलनकारीले उठाउँदै आएका भन्दा थप माग समेटेर भारतका तर्फबाट राखिएको सातबुँदे प्रस्ताव सार्वजनिक हुनुलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ। केही मधेशकेन्द्रित दलका नेता निर्वाचनमा पराजय हुँदा आफू हारेको नभई भारत हारेको भन्दै भाषण गर्दै हिँड्ने गरेको तथ्य कसैबाट लुकेको छैन।

नेपालले जुन स्तरको लोकतान्त्रिक प्रक्रिया अवलम्बन गरेर संविधान जारी गरेको छ र यसले जे–जस्ता लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यता आत्मसात् गरेको छ, त्यसलाई लिएर लोकतन्त्रमा विश्वास गर्ने कसैले पनि औँला उठाउने ठाउँ छैन। मूल्य–मान्यताका हिसाबले निकै स्पष्ट संविधान बनेको भन्दै संविधानविद्हरूले यसको मुक्तकण्ठले प्रशंसा र स्वागत गरेका छन्। संरचनागत रूपमा रहेका केही त्रुटि, जुन तराई–मधेशमा जारी आन्दोलमा उठाइएको छ, लाई छिटोभन्दा छिटो सम्बोधन गर्न नेपाली नेताहरूलाई आन्तरिक दबाब परिरहेको छ। त्यसैले उनीहरूले यतिबेला भारतले यसो गर्यो, भने हामी यो उपाय निकाल्छौँ भनेर भाषणाबाजी गर्दैमा समस्याबाट पार पाउन सकिँदैन। नेपालप्रति भारतले देखाएको पछिल्लो रवैयाका विरुद्ध समाजिक सञ्जालमा विश्वव्यापी बनेको 'ब्याक अफ इन्डिया' 'ट्रेन्ड'ले उसको छविमा पर्ने असरबारे भारत पनि सजग रहनुपर्छ। विश्वमा शक्तिशाली राष्ट्र दरिन प्रयत्नरत उसले आफ्ना निकट मित्रहरूमाथि गर्ने व्यवहारलाई अन्तर्राष्ट्रिय जगतले पनि नजिकबाट नियालिरहेको हुन्छ। त्यसैले भारतले नेपालमा जारी भएको नयाँ संविधानलाई लिएर जुन अडान लिइरहेको छ, त्योबाट 'ब्याक अफ' हुनैपर्छ। आन्दोलनरत पक्षसँग भारतले अघि सारेका बुँदाका आधारमा होइन, आन्दोलनकारीका वास्तविक मागकै आधारमा संवाद प्रक्रिया सुरु गरिनुपर्छ। मुख्य तीन दलबीचको एकता कायम रहन सक्यो र उनीहरूले बलियो सरकार बनाएर अघि बढ्ने अठोट कायम राख्न सके भने तराई–मधेशमा जारी आन्दोलनको निकास सजिलै निकाल्न सक्नेछन्। सरकार बनाउँदा होस् या निर्वाचनमा उठ्दा, जतिबेला पनि भारततिरै आँखा लगाउने र उसकैे आशीर्वाद पाउँदामात्र बलियो नेता भइन्छ भन्ने भ्रमबाट मुक्त भएर नेताहरूले जनताको तागतमा विश्वास गरेर अघि बढ्नुपर्छ। त्यसैले नेताहरूले सबैभन्दा पहिला अब आफ्नो ध्यान अशान्त मधेश क्षेत्रमा केन्द्रित गर्नुपर्छ। आन्दोलनरत पक्षसँग हुने जुनसुकै संवाद तथा सहमतिमा भारतले चाहेर वा दबाब दिएर पनि मध्यस्थता गर्ने अवसर पाउनु हुँदैन। यदि यसो गर्न सकियो भनेमात्र हामी सार्वभौमसत्तासम्पन्न स्वतन्त्र राष्ट्र हुनुको अर्थ रहन्छ।

Leave a comment

जियाको जाँच

जियाको जाँच

दर्जन फिल्ममा काम गरे पनि चर्चित बन्न नसकेका हिरोइन थुप्रै छन्। तर, एउटै फिल्म हलमा नलागे पनि चर्चित बन्न सफल भएकी हिरोइन हुन्, जिया केसी। हट फोटोसुट, भुवन केसीसँग अफेयर...

लोकसंगीतका महाराजा–महारानी

लोकसंगीतका महाराजा–महारानी

समय यस्तो पनि थियो, जति बेला दोहोरी गीतमा कुनै आकर्षण थिएन। अहिले यसले लोकदोहोरीको मान्यता पाएको छ। हिजो घाँसे गीतका गायकगायिकाका रूपमा उपेक्षित कलाकारले जनताबाट सम्मान पाउन थालेका छन्। उनीहरूको...

बेपत्ता जेनिशा

बेपत्ता जेनिशा

फिल्म 'आधी बाटो' रिलिज नहुँदासम्म जेनिशा केसीको रवाफ हेर्नलायक थियो। फिल्मसँग सम्बन्धित हरेक कार्यक्रममा उपस्थित जेनिशाले आफूले अभिनयमा उधुम मच्चाएको भन्नसमेत बाँकी राखेकी थिइनन्।

मेला आतंक

मेला आतंक

पोखरामा मेला/महोत्सवको मौसम सुरु भएको छ। यहाँ हप्तैपिच्छे मेला लागिरहेका छन्। महोत्सव गर्न हानथापसमेत सुरु भएको छ यहाँ। मेला भर्न आह्वान गर्दै ठूलठूला माइक जडेका गाडी पोखरा र आसपासका क्षेत्रमा...

विचलित कांग्रेस चुनाव र चरित्र

विचलित कांग्रेस चुनाव र चरित्र

दिग्भ्रमित र विचलित नेपाली कांग्रेसको अर्को महाधिवेशन सम्पन्न भएको छ। सिद्धान्तच्युत प्रकृतिबीच निर्वाचन पनि भयो। केहीले जिते, धेरैले हारे। कुनै मुद्दा र विचारबिना उम्मेदवार बनेका थिए। प्रभाव र पहुँच, पैसा...

काजु–बदामको पार्टी

'कमरेड एमबी आउनुभा छ,' पीएले नेताजीलाई डराई–डराई जानकारी गरायो। नेताजी अत्यन्त व्यस्त थियो। यो निभ्दो–धुवाउँदो देशको जल्दोबल्दो नेता फुर्सदमा हुनु भनेको राष्ट्रिय हितका लागि पनि त्यति प्रीतिकर कुरो होइन। प्रधानमन्त्री...

'राज्य पुनर्संरचना भनेको राजाको हुकुम लागू हुनु हो'

नयाँ पुस्ताको राजनीतिसम्बन्धी सामान्य ज्ञान र जानकारी बुझ्ने ध्येयले शुक्रवारले एउटा सर्वेक्षण गरेको थियो। १७ देखि २५ वर्ष उमेर समूहका काठमाडौँ उपत्यका, विराटनगर, धरान, बुटवल, पोखरा र नेपालगञ्जका ५०० जना...

गोली भएर आफैँतिर नफर्कियोस् बोली!

नेपालमा नेता बन्न ढङ्ग चाहिँदैन। अभिनेताले झैँ श्रोतालाई दङ्ग पार्न कर्णप्रिय भाषण छाँटिदिए पुग्छ। विपक्षीका वक्षभेदन गर्न सक्ने गालीसँगै ताली पिटिटी पड्किन थाल्छ। गाली पनि प्रधानमन्त्री ओलीले जस्तै भाँती पुर्यागएर...