Sunday 12 Bhadra, 2073 |
Menu

नागरिक शनिबार

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

विदेशमा मैंचा र बौंचा

(1 Vote)
विदेशमा मैंचा र बौंचा
मैंचा व बौंचा। अर्थात्, केटा र केटी। 
नेवारी चाडपर्वमा केटाकेटीले लगाउने पहिरनलाई टिसर्टमा उतारेर विदेशसम्म पुर्‍याएका छन्, असनका बुकेश महर्जनले।
वेव र ग्राफिक्स डिजाइनिङका सौखिन २२ वर्षे बुकेशले साढे दुई वर्षदेखि सामाजिक सञ्जालमा नेवारी संस्कृति झल्कने पहिरनको स्केच राखेपछि साथीले टिसर्ट बनाउन सल्लाह दिएका थिए।


nepali-patro-june
उनीसँग सारीटीकापरम्परागत गहनाझुम्काऔंठीकल्ली (खुट्टामा लगाउने बाला) र बाजु (हातमा लगाउने बाला) का स्केच छन्। भादगाउँले टोपीटीकादौरा सुरुवालइस्टकोट र पटुकालाई पनि स्केचमै उतारेका छन्। 

दुई महिनाअघि सार्वजनिक गरिएका टिसर्ट विदेशमा रहेका उनका आफन्तमार्फत् अस्ट्रेलियाअमेरिकाबेलायत र अस्ट्रियासम्म पुगेका छन्। 'यति छिट्टै प्रचार होला भन्ने पत्यार लागेकै थिएन,' बुकेश भन्छन्, 'टिसर्टमार्फत भए पनि कलासंस्कृति चिनाउन पाएको छु।'

अहिलेसम्म एक हजार टिसर्ट बिकेको उनको दाबी छ। 'मैंचा व बौंचानामबाट खोलिएको फेसबुक पेजमा लाइक गर्नेको संख्या दुई हजार पुगेको छ। मैंचावबौंचा डट कममा टिसर्ट वा डिजाइन हेर्न सकिन्छ।

'फेसबुकमा पहिलोपटक स्केच पोस्ट गर्दा राम्रै कमेन्ट आएका थिए,' उनी भन्छन्, 'यसले संस्कृति पहिचानमा सघाउ पुर्‍याउनेछ।'

नेवार जातिमा महिनैपिच्छे चाड वा जात्रा भइरहन्छन्। उपत्यकाका तीन शहर काठमाडौंभक्तपुर र ललितपुरका गल्लीमा यस्ता जात्रा लिच्वीकालदेखि मनाउने गरिएको छ। 

बुकेशका टिसर्टमा इन्द्रजात्राबिस्केटहोलीचैते दसैंसेतो मच्छिन्द्रनाथरातो मच्छिन्द्रनाथजस्ता दर्जनांै पर्वमा लगाइने केटा र केटीको लुगाका चिह्न छन्। 'चाडपर्वमा लगाइने संस्कृति बोकेका अनेक कपडा हेर्दै रमाइलो लाग्थ्यो,' बुकेशले भने, 'हामी साना हँुदा देखिने कतिपय कपडा आजभोलि नदेख्दा लोप भएका हुन् कि भन्ने चिन्ता लाग्छ।'

काठमाडौंका रैथाने मानिने नेवारी ज्यापु समुदायको पहिरन जात्रा विशेषमा मात्रै देखिन्छ। 'आधुनिकीकरणले ज्यापुको संस्कृति र पहिरनमा फेरबदल ल्याउँदै छ,' संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी भन्छन्, 'जात्रा वा चाड विशेषमा ती पुराना चिह्न अंकित लुगा लगाएरै संस्कृति धान्दै छन्।'

जोशीका अनुसार जात्राको सुरुवातसँगै यस्ता पहिरन लगाउन थालिएको हो। पुराना चित्रकलामूर्तिकलाबाट पनि यसको पहिचान प्रस्ट हुन्छ। 'जात्राका आफ्नै विशेषता छन्यी कहिलेदेखि आएभन्न गाह्रो छ,' जोशीले भने।

समय फेरिए पनि जात्राको महŒव भने उत्तिकै छ।  गुन्हुपुन्ही (गाइजात्राको ९ दिन)मोहनी (दसैं)स्वन्ती वा न्हुदँ (तिहार)माघे संक्रान्तीश्रीपञ्चमीसिलाचह्रे (शिवरात्रि)चैते दसैंपाँहाचह्रे (घोडेजात्रा)भोटोजात्राबुद्धजयन्तीजस्ता जात्रा र पर्वका कारण उपत्यकालाई जात्राको शहर भन्न रुचाउँछन् संस्कृतिविद् जोशी।

स्थानीय चलनअनुसार टोलटोलमा अलगअलग जात्रा मनाइन्छ। पाटन (ललितपुर जिल्लाको पुरानो नाम) मा मच्छिन्द्रनाथ जात्राकाठमाडौंमा सेतो मच्छिन्द्रनाथकीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्राहाँडीगाउँजात्राखोकनामा सिखली जात्राफर्पिङ जात्रा यसका उदाहरण हुन्।

नेवारी संस्कृति झल्किने टिसर्टका परिकल्पनाकार बुकेश अन्य जातजातिको पर्वमा आधारित स्केचलाई समेत टिसर्टमा उतार्ने योजनामा छन्। 

Leave a comment

पुनर्निर्माणअघिको तयारी

पुनर्निर्माणअघिको तयारी

वैशाख १२ अघि खचाखच मान्छेहरू देखिने भक्तपुर दरबार स्क्वायरमा हिजोआज मान्छेको चाप घटेको छ। फाट्टफुट्ट पर्यटकमात्र ओहोरदोहोर गरिरहेका देखिन्छन्। गत बुधवार घरेलु र बाह्य पर्यटक भत्केका सम्पदाहरूको तस्बिर क्यामेरामा कैद...

युग बुझेका साझा कवि

युग बुझेका साझा कवि

भूपिका कविता लेखन र आनीबानीबारे धेरै कुरा आइसकेका छन्। वैयक्तिक जीवनका केही मुख्य कुरा भने अझै बाहिर आउन पाएका छैनन्। झन्डै एक दशकको निकटतामा रहँदा मैले धेरै बुझ्ने अवसर पाएँ।...

धराने तन्नेरीको रहर

धराने तन्नेरीको रहर

शहरी युवा सुविधाभोगी छन्। उनीहरुको पहिलो रोजाई मोटरसाइकल हुन्छ। मोटरसाइकल र कारमा हुँइकिन पाउँदा सान बढ्ने ठान्छन्। त्यसैले एसएलसी उर्तिण हुनेवित्तिकै मोटरसाइकल किनिदिनुपर्ने बाध्यता छ। लाइसेन्स होस कि नहोस्, बतासिन्छन्।...

गजुरमुखीको गौरव

गजुरमुखीको गौरव

स्थान उही तर सौन्दर्य फरक। विश्वास उही तर प्रचार व्यापक। धाम उही तर पहुँच सहज। फेरिँदै गएको गजुरमुखी धामका विशेषता हुन् यी।

पहाडी सर्दार

पहाडी सर्दार

लखनऊ-अढाइ मिटर सेतो रङको पट्का, सात मिटर हल्का पहेँलो रङको पगरी । झुस्स दाह्री पालेका । ‘सर्दार’ उनलाई बोलाउने नाम । स्वभावैले उनलाई देख्ने सबैले पञ्जाबी ठान्छन् । उनीसँग जान्ने...

खण्डहरमा कला पछ्याउँदै

खण्डहरमा कला पछ्याउँदै

दोलखा, गैरीमुदीका छविलाल श्रेष्ठ गाउँमा आएका केही कलाकारसँग मिलेर केही फरक काम गर्दै थिए। गाउँमै उपलब्ध बाँस, निगालोका चोया चिर्दै, चिल्याउँदै डोको, डालो, थुन्से बुनेर अर्थाेपार्जन गर्दै आएका उनी बिजुलीका...

डुंगा छैन रारामा

डुंगा छैन रारामा

देशकै ठूलो मुगुको रारा तालमा थोरै पर्यटक आइपुग्छन्। दुःख कष्ट सहेर सुन्दर तालमा जति आइपुग्छन्, ती खुसीले रमाउँछन्। छिनछिनमै रङ फेर्छ तालले। कहिले निलो, कहिले सेतो हुन्छ, आकाशको रङअनुसार तालको...

जेलका दुई दशक खोतल्दा

जेलका दुई दशक खोतल्दा

मैले नेपाल टेलिभिजनमा 'व्यक्ति–व्यक्तित्व' कार्यक्रम २०५० वैशाखदेखि आरम्भ गरेँ। शीर्ष राजनीतिक व्यक्तित्वको जीवनी, उहाँहरूका योगदान र सम्बन्धित व्यक्तित्वसँग गाँसिएका विभिन्न राजनीतिक घटनाक्रम समेटेर कार्यक्रम उत्पादन गर्नुपर्दा समय र मेहनेतको प्रचुर...