Tuesday 10 Shrawn, 2074 |
Menu

नागरिक शनिबार

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

वाल्मीकि आश्रम

(0 votes)
वाल्मीकि आश्रम
वाल्मीकि आश्रम। राममयणका रचयिता वाल्मीकिको साधना भूमि। नेपालका धार्मिक, पौराणिक तथा ऐतिहासिक स्थलमध्येको महत्वपूर्ण ठाउँ। चितवनको ठोरी गाविसमा पर्ने यो आश्रम जति लोकप्रिय छ, उत्ति नै उपेक्षित पनि।
nepali-patro-june
आश्रम पुग्न पूर्व–पश्चिम राजमार्गको बर्दघाटबाट करिब २७ किमि दक्षिण नवलपरासीको त्रिवेणी हुँदै जानुपर्छ। त्रिवेणीबाट डुंगामा नारायणी नदी तरेर पूर्वतर्फ करिब एक घन्टा जंगलको बाटो हिँडेपछि वाल्मीकि आश्रम पुगिन्छ। बर्सात्को समयमा भने यो बाटोबाट आश्रम पुग्न सकिँदैन। अरू समयमा पनि जंगली जनावको डर रहन्छ। 
नारायणी नदीमा भारतीयपक्षले बनाएको पुल तरेर विहारको वाल्मीकि नगरबाट करिब सात किलोमिटर भारतीय जंगलको यात्रा गरेपछि आश्रम पुग्न सकिन्छ। तर, त्यताबाट हिँड्दा बाटोमा भारतीय सुरक्षाकर्मीबाट प्रशस्तै झमेला बेहोर्नुपर्छ। मध्य नेपालको चितवन जिल्लामा रहेर पनि यो पवित्र भूमिसम्म पुग्न कुनै स्थायी बाटो नहुनु दुःखद पक्ष हो; यो सुन्दा जो कोहीको पनि मन कुडिँन्छ। 

नेपाल र भारत दुवै देशका पुरातत्वविद्को संयुक्त टोलीले सन् १९६५ मा प्राचीन वाल्मीकि आश्रम यहीँ रहेको पत्ता लगाएका हुन्। यही स्थानमा यज्ञ गरेका वाल्मीकिले रामायणलगायत काव्य रचना गरेको भनाइ छ। लवकुशले जन्म लिएका, सीताले जीवनको अन्तिम समय व्यतीत गरेको तथा लव र कुशले यही स्थानमा शिक्षा लिएको किंवदन्ती पनि छ। यस्ता धार्मिक–ऐतिहासिक आधारमा वाल्मीकि आश्रम महत्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ। 

आश्रम स्थलमा रहेको सीताको मन्दिरभित्र उनले पाताल प्रवेश गरेको स्थान छ। वरिपरि लव–कुशले अश्वमेध यज्ञको घोडा पक्रिएर बाँधेको खम्बा, शिक्षा ग्रहण गरेको स्थान, पानी पिउने गरेको पुरानो इनार र अन्य पुरातात्विक धार्मिक वस्तु अवशेषका रूपमा छन्। संसारमा विरलै देखिने हनुमानले एउटा घुँडा टेकेको मूर्ति सीता मन्दिरबाहिर प्रतिष्ठापित छ। सीताले मसला पिस्ने गरेको सिलौटो पनि सुरक्षित राखिएको छ। ढुंगाको लौरोले महिलाले मसला पिसेमा पेटको रोग नहुने र उनीहरूले पकाएको खाना स्वादिस्ट हुने विश्वासले त्यहाँ पुग्ने महिला सिलौटोमा मसला पिस्न थालिहाल्छन्। तर, उचित संरक्षण अभावमा ती अवशेष लोप हुने स्थितिमा पुगेका छन्। 
नेपाल–भारत सीमानजिक पर्ने यस स्थानमा अन्य देवीदेवताका मठमन्दिर पनि छन्। पर्यटकीय दृष्टिले समेत यो स्थान महत्वपूर्ण छ। 
वाल्मीकि आश्रम उपेक्षित हुनुमा प्रचार–प्रसारको अभाव र विकट भौगोलिक अवस्था नै प्रमुख हुन्। आश्रम नवलपरासीको सुस्ता गाविसमा पर्ने सोना, नारायणी र तपसा नदीको संगम स्थलमा पर्ने प्रसिद्ध त्रिवेणीधामबाट नजिक छ। अझ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको धार्मिक स्थान पनि। त्यहाँ पुग्न सहज बाटो नहुनु र बस्ने–खाने ठाउँको अभावले यात्रुलाई सास्ती हुनु स्वाभाविक हो। दैनिक हजारौको संख्यामा त्रिवेणी पुग्ने भक्तजनको सानो अंशमात्रलाई पनि यस पवित्र स्थानसम्म पुर्याउन सके धामको कायापलट हुने पक्का छ। 

एकातिर सीताको जन्मस्थल जनकपुरको महिमा देश–विदेशमा फैलिरहेको अहिलेको स्थितिमा उनै सीताले आफ्नो मानवचोला विसर्जन गरी धरतीमा समाहित भएको यो पवित्र भूमिलाई सबैले जनकपुरसँगै जोडेर हेर्नु जरुरी छ। जबसम्म यहाँ रहेको सीताको पाताल प्रवेश स्थलको दर्शन गरिन्न, तबसम्म जनकपुर, अयोध्या, रामेश्वरमलगायत सीतारामसँग सम्बन्धित स्थानको दर्शन पूरा हुन सक्दैन।

Leave a comment

किताबी ठेलीमा उभिनुभएको शिव दाइ

मोतीराम भट्टद्वारा लिखित र आजभन्दा १२२ वर्षअघि प्रकाशित कवि भानुभक्तको जीवनचरित्र अंग्रेजीमा अनुवाद गर्दै थिए। अकृनको फोन आयो, 'दाइ, शिव दाइ बित्नुभयो।' 'मोतीरामलाई पाखा राखे, पिकदूत पढ्ने इच्छा थियो त्यसदिन।...

हात्तीको पिकनिक

हात्तीको पिकनिक

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्र सौराहा वाइल्ड लाइफमा रुचि राख्ने पर्यटकको मन तान्ने ठाउँ हो। त्यहाँका होटलमा बसेर निकुञ्ज र सामुदायिक वनमा हात्ती सफारी, नदीमा बोटिङ, हात्ती प्रजनन केन्द्रमा छावा...

किन लेखे भानुभक्तले वधूशिक्षा?

किन लेखे भानुभक्तले वधूशिक्षा?

अध्यात्म रामायणलाई नेपालीमा भावानुवाद गरी साहित्यिक अभिव्यक्ति दिएकै कारणमात्र होइन सामाजिक जीवनका गाँठालाई सिलोकका माध्यमबाट सजिलै बुझाई व्यावहारिक उपाय पनि सुझाएकाले भानुभक्तको प्रसिद्धि स्थापित भएको हो। तत्कालीन समाजको धर्म र...

देउताको घरमा भजन

देउताको घरमा भजन

आधुनिकताको आगमन पहिले सहरमा हुन्छ, अनिमात्र त्यो गाउँसम्म जान्छ। भक्तपुर सहर आधुनिकताको विविध आयामबाट अलग छैन अब। गीत–संगीतका नयाँनयाँ प्रयोगमा यहाँका युवाहरू रमाइरहेका छन्। तर पुरातन संस्कृति जोगाउने लोभले ती...

हाइब्रिडको हल्ला

काभ्रे पाँचखालका सन्तोष दनुवारले जिजुबाजेदेखि चलिआएको पेसा खेतीपाती नै रोजे। नौ वर्षदेखि व्यावसायिक कृषि पेसा अपनाएका उनी धान, आलु र तरकारी उत्पादन गर्छन्। खेती गर्न उनीसँग १० रोपनी जग्गा छ।...

कुरा सुन्नु बुढाको

उखान भन्छ–कुरा सुन्नु बुढाको आगो ताप्नु मुढाको। समाजमा योगदान पुर्यााएका र अनुभवले खारिएका जेष्ठ नागरिकको जीवन आफैंमा ठूलो विश्वविद्यालय हो। पुस्तक निकाल्न तीनको कलम चल्छ भने राम्रो सम्पादक मात्रै खोजे...

विमानभित्र बेलायती मेनु

विमानभित्र बेलायती मेनु

पोखराको फेवा किनार हल्लन चोकबाट पामे जाने बाटोमा पर्छ, खहरे। यो ठाउँबाट दक्षिण–पश्चिम हेर्दा पर्यटकका आँखा फेवातालले तान्थ्यो। नयाँ बनेका घरैघर र होटल/रेस्टुरेन्टले तालमा पर्दा हालिदिएका छन्। अहिले भने पर्यटकका...

फरक सुन्दरता

फरक सुन्दरता

धाराप्रवाह बगेको बगेकै छन्, उनी।मलाई भने अब कति बेरसम्म मेरो धैर्यले साथ देला भन्ने चिन्ता छ। एकाएक उनी आफ्नै सुन्दरताको कुरो फुस्काउँछन्। ‘म त आफू सुन्दर छु जस्तो लाग्छ,' उनी...