12 Falgun, 2074 |
Menu

नागरिक शनिबार

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

वाल्मीकि आश्रम

(0 votes)
वाल्मीकि आश्रम
वाल्मीकि आश्रम। राममयणका रचयिता वाल्मीकिको साधना भूमि। नेपालका धार्मिक, पौराणिक तथा ऐतिहासिक स्थलमध्येको महत्वपूर्ण ठाउँ। चितवनको ठोरी गाविसमा पर्ने यो आश्रम जति लोकप्रिय छ, उत्ति नै उपेक्षित पनि।
nepali-patro-june
आश्रम पुग्न पूर्व–पश्चिम राजमार्गको बर्दघाटबाट करिब २७ किमि दक्षिण नवलपरासीको त्रिवेणी हुँदै जानुपर्छ। त्रिवेणीबाट डुंगामा नारायणी नदी तरेर पूर्वतर्फ करिब एक घन्टा जंगलको बाटो हिँडेपछि वाल्मीकि आश्रम पुगिन्छ। बर्सात्को समयमा भने यो बाटोबाट आश्रम पुग्न सकिँदैन। अरू समयमा पनि जंगली जनावको डर रहन्छ। 
नारायणी नदीमा भारतीयपक्षले बनाएको पुल तरेर विहारको वाल्मीकि नगरबाट करिब सात किलोमिटर भारतीय जंगलको यात्रा गरेपछि आश्रम पुग्न सकिन्छ। तर, त्यताबाट हिँड्दा बाटोमा भारतीय सुरक्षाकर्मीबाट प्रशस्तै झमेला बेहोर्नुपर्छ। मध्य नेपालको चितवन जिल्लामा रहेर पनि यो पवित्र भूमिसम्म पुग्न कुनै स्थायी बाटो नहुनु दुःखद पक्ष हो; यो सुन्दा जो कोहीको पनि मन कुडिँन्छ। 

नेपाल र भारत दुवै देशका पुरातत्वविद्को संयुक्त टोलीले सन् १९६५ मा प्राचीन वाल्मीकि आश्रम यहीँ रहेको पत्ता लगाएका हुन्। यही स्थानमा यज्ञ गरेका वाल्मीकिले रामायणलगायत काव्य रचना गरेको भनाइ छ। लवकुशले जन्म लिएका, सीताले जीवनको अन्तिम समय व्यतीत गरेको तथा लव र कुशले यही स्थानमा शिक्षा लिएको किंवदन्ती पनि छ। यस्ता धार्मिक–ऐतिहासिक आधारमा वाल्मीकि आश्रम महत्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ। 

आश्रम स्थलमा रहेको सीताको मन्दिरभित्र उनले पाताल प्रवेश गरेको स्थान छ। वरिपरि लव–कुशले अश्वमेध यज्ञको घोडा पक्रिएर बाँधेको खम्बा, शिक्षा ग्रहण गरेको स्थान, पानी पिउने गरेको पुरानो इनार र अन्य पुरातात्विक धार्मिक वस्तु अवशेषका रूपमा छन्। संसारमा विरलै देखिने हनुमानले एउटा घुँडा टेकेको मूर्ति सीता मन्दिरबाहिर प्रतिष्ठापित छ। सीताले मसला पिस्ने गरेको सिलौटो पनि सुरक्षित राखिएको छ। ढुंगाको लौरोले महिलाले मसला पिसेमा पेटको रोग नहुने र उनीहरूले पकाएको खाना स्वादिस्ट हुने विश्वासले त्यहाँ पुग्ने महिला सिलौटोमा मसला पिस्न थालिहाल्छन्। तर, उचित संरक्षण अभावमा ती अवशेष लोप हुने स्थितिमा पुगेका छन्। 
नेपाल–भारत सीमानजिक पर्ने यस स्थानमा अन्य देवीदेवताका मठमन्दिर पनि छन्। पर्यटकीय दृष्टिले समेत यो स्थान महत्वपूर्ण छ। 
वाल्मीकि आश्रम उपेक्षित हुनुमा प्रचार–प्रसारको अभाव र विकट भौगोलिक अवस्था नै प्रमुख हुन्। आश्रम नवलपरासीको सुस्ता गाविसमा पर्ने सोना, नारायणी र तपसा नदीको संगम स्थलमा पर्ने प्रसिद्ध त्रिवेणीधामबाट नजिक छ। अझ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको धार्मिक स्थान पनि। त्यहाँ पुग्न सहज बाटो नहुनु र बस्ने–खाने ठाउँको अभावले यात्रुलाई सास्ती हुनु स्वाभाविक हो। दैनिक हजारौको संख्यामा त्रिवेणी पुग्ने भक्तजनको सानो अंशमात्रलाई पनि यस पवित्र स्थानसम्म पुर्याउन सके धामको कायापलट हुने पक्का छ। 

एकातिर सीताको जन्मस्थल जनकपुरको महिमा देश–विदेशमा फैलिरहेको अहिलेको स्थितिमा उनै सीताले आफ्नो मानवचोला विसर्जन गरी धरतीमा समाहित भएको यो पवित्र भूमिलाई सबैले जनकपुरसँगै जोडेर हेर्नु जरुरी छ। जबसम्म यहाँ रहेको सीताको पाताल प्रवेश स्थलको दर्शन गरिन्न, तबसम्म जनकपुर, अयोध्या, रामेश्वरमलगायत सीतारामसँग सम्बन्धित स्थानको दर्शन पूरा हुन सक्दैन।

Leave a comment

विमानभित्र बेलायती मेनु

विमानभित्र बेलायती मेनु

पोखराको फेवा किनार हल्लन चोकबाट पामे जाने बाटोमा पर्छ, खहरे। यो ठाउँबाट दक्षिण–पश्चिम हेर्दा पर्यटकका आँखा फेवातालले तान्थ्यो। नयाँ बनेका घरैघर र होटल/रेस्टुरेन्टले तालमा पर्दा हालिदिएका छन्। अहिले भने पर्यटकका...

पाँच करोड जिन्दावाद

पाँच करोड जिन्दावाद

‘पाँच करोड जिन्दावाद...! पाँच करोड जिन्दावाद...!' निद्रामै नारा लगाउँदै मुठ्ठी उचालेर छारेरोग लागेजसरी तन्किन थालेपछि जहानले अत्तालिँदै मलाई उठाइछन्, ‘ए बूढा के भो? किन कराएको निद्रामा? पाँच करोड चिठ्ठा परेको...

पाइलैपिच्छे उल्झन

पाइलैपिच्छे उल्झन

दृश्य १आफ्नो अनुहार देखिने गरी जुत्ता टिलिक्क टल्काएर हिँडेका एक युवक सुन्धाराको फुटपाथमा बिग्रेको ब्लकमा अनजानै कच्याक्क कुल्चिन्छन्। उनको टल्केको जुत्ताको हविगत बिग्रन्छ। ब्लेडको धारजस्तै मिलाएर क्रिज लगाएको पाइन्टमा हिलोको...

अशरफ फयादको नाममा

अशरफ फयादको नाममा

ओर्हन पामुक भन्छन्, 'जबसम्म अर्को घरको, कोही अर्को लेखक स्वतन्त्र हुँदैन संसारभरका कोही पनि लेखक स्वतन्त्र हुँदैनन्।' किशोर पहाडी दाइले सञ्चालन गर्ने 'शब्दपथ' नामक साहित्यिक फेसबुक पेजमार्फत गत हप्ता एउटा...

पोस्टकार्ड

‘ओई काली! कति'टा भयो तेरो पोस्काड्?'किशोरवयको खुड्किला टेक्दै गरेकी मलाई वैशाखको पहिलो साता मुस्तफाले सोधेको थियो।‘उन्तालिस्।'‘अरे बाप रे! कत्ति बेसी! अम्ता बचनको कति'टा छ, काली?'‘ग्यारह। हेर् मुस्तफा, मलाई ‘काली' नभन्...

अचेबेका मित्रवत् 'दुस्मन'

अचेबेका मित्रवत् 'दुस्मन'

'किताब वा समग्र लेखनकार्यलाई नै आतंक भन्ठान्छन्, सत्य दबाउन चाहनेहरू।'तानाशाहविरुद्ध नाइजेरियाली लेखक वोले सोइन्का यसरी गर्जिएका थिए।फ्रान्सका विद्यालयमा बुर्कामाथि लगाइएको बन्देज होस् या सुडानको डार्फर संकट। अमेरिकामाथिको तालिवानी आक्रमण या...

जसले प्रेममा नाटक गरेनन्

जसले प्रेममा नाटक गरेनन्

चार दशकअगाडि राजधानीमा फक्रिएको हरिहर शर्मा र शकुन्तला शर्मा (गुरुङ) को प्रेमको फूल माघको चिसोमा पनि पटक्कै मुर्झाएन। यो जोडी अहिले पनि उसरी नै जीवनको बगैंचामा फूलको लालिमा छरिरहेको छ।

चित्लाङ घुमेर हेर्दा

चित्लाङ घुमेर हेर्दा

माघको चिसो बिहान पानी दर्केर जाने नजाने अन्यौल हुदाँहुदै हाम्रो यात्रा तय भयो । सबै बसपार्कमा जम्मा भयौं । सिर्जना कलेज अफ फाइनआर्ट कलेजका १३ विद्यार्थी साथी र हाम्रा शिक्षक...