Tuesday 26 Mangshir, 2074 |
Menu

विचार

istl

गिर्दो लगानी प्रतिबद्धता

(0 votes)
उद्योग विभागको नयाँ तथ्यांकले चालु आर्थिक वर्षमा स्वदेशी लगानी प्रतिबद्धताको निराशाजनक तस्बिर प्रस्तुत गरेको छ ।
सम्पादकीय

Email This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
nepali-patro-june
चालु आवको १० महिनामा ६८ अर्ब ७४ करोड ८० लाख रुपैयाँबराबरको लगानी प्रतिबद्धता आएको छ भने गत आवको सोही अवधिमा यस्तो प्रतिबद्धता एक खर्ब २४ अर्ब ६३ करोड थियो । यसरी एकै वर्षमा झण्डै ४५ प्रतिशतले लगानी प्रतिबद्धता घट्दा बहुअसर पर्ने अवस्था उत्पन्न भएको छ । उसै पनि नेपालमा विदेशी लगानी घट्ने क्रम विगत केही वर्षदेखि जारी छ । विगतमा प्रतिबद्धता जनाएका कतिपय लगानीकर्ता अहिले मोडिएर अन्यत्रै लगानी गर्न थालिसकेका छन् । त्यसमाथि स्वदेशी लगानीकर्तामा उत्पन्न यस्तो निराशाले विदेशी लगानीकर्ता झनै बिच्किने छन् । विदेशी लगानी प्रतिबद्धता त झनै भयावह छ । गत आवभन्दा यो आवमा वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता ८४ प्रतिशत घटेको छ । यस वर्ष हालसम्म त्यस्तो प्रतिबद्धता केवल १० अर्ब ४३ करोड रुपैयाँबराबरको आएको छ । यो अवस्थामा सुधार ल्याउन नसक्ने हो भने बेरोजगारी भयावह हुनुका साथै सरकारको राजस्व संकलनमा पनि गिरावट आउनेछ ।

स्वदेशी उद्योगीहरू लामो समयदेखि उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कम लगानी गर्दै आएका छन् । अब तिनको ध्यान व्यापार (ट्रेडिङ) मा केन्द्रित हुन थालेको देखिन्छ । उद्योगधन्दा चलाउँदा अनेक कठिनाई बेहोर्नुपर्ने हुनाले तिनको ध्यान व्यापारतर्फ मोडिएको हो । उद्योग विभागकै १० महिनाको तथ्यांकले स्थापना भएकामध्ये उत्पादनमूलक उद्योग निकै कम रहेको देखाउँछ । चालु आवमा उत्पादनमूलक उद्योग केवल ७२ वटा दर्ता भएका छन् । अघिल्लो आवमा यो संख्या एक सय ६ वटा थियो । पछिल्ला पाँच वर्षमा उद्योग विभागमा १८ सय उद्योग दर्ता भएका छन् । यसमा सबैभन्दा बढी सेवा उद्योग छन् । चालु आवमा ऊर्जा, खनिज, निर्माणजस्ता रोजगारी सृजना गर्ने ठूला उद्योग दर्ताको अवस्था त झनै निराशाजनक छ । कम लगानीका धेरै उद्योग स्थापना भएकाले संख्या उतिसारो घटेको नदेखिए पनि लगानी अनुपात भने स्वाट्टै कम भएको छ । लगानी प्रतिबद्धता गरिएका सबै उद्योग सञ्चालनमा आउँछन् नै भन्ने छैन । नेपालको पछिल्लो अवस्थाले त कानुनी प्रक्रिया पूरा गरिसकेका कतिपय उद्योगसमेत सञ्चालनमा आउन सकेका छैनन् । तर पनि लगानी प्रतिबद्धता हुनु उद्योग स्थापनाको पहिलो खुट्किलो हो । प्रतिबद्धता जनाएका उद्योगीलाई लगानी सुरक्षाको निश्चितता गराउनु सरकारको जिम्मेवारी हो । आफ्नो लगानीको सुरक्षा नदेखेरै उद्योगीहरू प्रतिबद्धता जनाएर पनि उद्योग खोल्दैनन् भने विभिन्न कानुनी प्रक्रिया पूरा गरिसक्दा पनि तिनलाई उद्योग सञ्चालनमा ल्याउने जाँगर चल्दैन ।

स्वदेशी–विदेशी लगानीकर्ता नेपालमा लगानी गर्न डराउनुको कारण उस्तै छन् । प्रमुख कुरो नेपालको राजनीतिक अस्थिरता हो । अतिरिक्त कारणमा झन्झटिलो कानुनी प्रक्रिया, ऊर्जा अभाव, विभिन्न नामका मजदुर युनियनका अवरोध तथा स्थानीयको अव्यावहारिक मागलगायत रहेका छन् । पछिल्ला कारणको निराकरण गर्न पनि राजनीतिक स्थिरता आवश्यक पर्छ । स्थिर तथा बलियो सरकार बन्न सक्दा उद्योग स्थापनाका निम्ति सरल तथा सहज कानुनी प्रक्रिया लागु हुन्छ । एकै वर्ष नपुग्दै फेरिने सरकार र नयाँ आउने सरकारले परिवर्तन गर्ने उद्योग नीतिले पनि लगानीकर्तालाई तर्साएको छ ।

लगानीमा निराशाजनक अवस्था देखिनुमा गत वर्षको भूकम्प र भारतीय नाकाबन्दीलाई सरकारी निकायले कारण मानेको छ । भारतीय नाकाबन्दी तथा तराई–मधेसको निरन्तरको आन्दोलनले लगानीकर्तालाई हतोत्साही पक्कै पनि बनाएको छ । तर, उद्योग स्थापना नहुनुमा भूकम्प कारण हुन सक्दैन । भूकम्पले विनाश गरेका भौतिक संरचना निर्माणको चरणमा मुलुक छ । त्यस्ता निर्माणका लागि उत्पादनमूलक उद्योग स्थापना हुनुपर्छ । अहिले कम्तीमा पनि ८ लाख वटा नयाँ घर बन्नुपर्ने अवस्था छ । अपवादलाई बिर्सने हो भने अधिकांश राजनीतिक दलको चेतना फेरिएको छ । बन्द, हड्ताल, चक्काजाम गरेर देश र जनतालाई हानि पार्नु हुन्न भन्ने चेत पलाएको छ । लामो समयदेखि आन्दोलनमा रहेका मधेस केन्द्रित दलले टुँडिखेलमा रिले अनशन बस्नु एउटा उदाहरण हो । यस्ता कुरालाई उद्योगी तथा लगानीकर्ताले बुझ्नुपर्छ । लगानीकर्तालाई आश्वस्त पार्ने काम सरकारको हो । उद्योगी–व्यापारीको छाता संगठन नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले पनि सक्रिय ढंगमा सकारात्मक भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ ।

प्रतिक्रिया